Skip to content Skip to main navigation Skip to footer

Tartarik Asit

Tartarik Asit Satış ve Tedariki

Tartarik Asit satışı ve süreç danışmanlığı için bizi arayın.

0 (216) 510 56 16

CAS Numarası

87-69-4

Tartarik Asit: Kullanımı ve Faydaları

Tartarik asit, bitkisel kökenli, kristal yapıda bir organik asittir. Genel olarak renksizdir ve çeşitli sanayi kollarında kullanımı mevcuttur. Üzümün mayalanması sırasında potasyum tuzu yan ürünü olarak ortaya çıkan bu asit, özellikle gıda sanayisinde önemli bir yere sahiptir. Gerek tat verici özelliği gerekse koruyucu olarak kullanılması, tartarik asidin gıdalarda sıklıkla tercih edilmesine yol açar.

Tartarik asit ayrıca, alfa hidroksi asitler (AHA) ailesinin bir üyesi olarak cilt bakım ürünlerinde de kullanılır. Ciltte aydınlatıcı ve pürüzsüzleştirici etkiye sahip olan asit, kimyasal peeling ürünlerinin formülasyonunda aktif bir bileşen olarak bulunur. Bu asit cilt bakımında kullanıldığında, ölü cilt hücrelerini soyarak, cildin daha canlı ve genç bir görünüm kazanmasına yardımcı olur.

Tartarik asit, yün boyama, cilalama işlemleri ve jelâtin üretiminde de rol alır. Gazoz ve tatlı gibi gıda ürünlerinin içerisinde yaygın olarak bulunan bu katkı maddesi, aynı zamanda antimon potasyum tartarlarının üretiminde de kullanılır. Bunlar genellikle böcek ilaçlarında ve mordanlamada tercih edilen kimyasallardır.

Tartarik Asitin Kimyasal Yapısı ve Özellikleri

Tartarik asit, dikarboksilik asitler sınıfına ait, kristal yapılı bir organik asittir ve yaygın olarak gıda sanayinde kullanılır.

Kimyasal Formül ve Molekül Ağırlığı

Kimyasal Formülü: C4H6O6
Molekül Ağırlığı: 150.087g/mol

Tartarik asidin moleküler yapıda dört karbon, altı hidrojen ve altı oksijen atomundan oluştuğu ve bu yapısal özelliğiyle kararlı bir molekül olduğu bilinmektedir.

Fiziksel Özellikler

  • Yoğunluk: 1,76 – 1,788 g/cm³
  • Erime Noktası: 170 – 206 °C
  • Çözünürlük: Suda 20 °C’ de 1390 g/l çözünebilirliğe sahip

Tartarik asit, renksiz ve su içinde yüksek çözünürlüğe sahip olmasıyla bilinen cam gibi şeffaf bir kristal halinde bulunabilir.

Stereoizomerler

  • l-tartarik asit (levotartarik asit)
  • d-tartarik asit (deksrotartarik asit)
  • mezo tartarik asit
  • dl tartarik asit (racemik karışım)

Tartarik asit, kiral (elinizdeki bir eldivenin sadece bir eli tam olarak uyacak şekilde) yapıya sahiptir ve bu özelliğiyle çeşitli stereoizomerlere ayrılabilir. Bu izomerlerden l ve d formu, birbirinin aynası olan ve optik olarak aktif olan izomerlerdir. Meso tartarik asit ise optik olarak inaktiftir ve iki şeklinin bir iç karışımına sahiptir. DL tartarik asit ise bir racemik karışımıdır ve dengeli bir l ve d izomer karışımını barındırır.

Tartarik Asidin Tarihçesi

Tartarik asit, tarih boyunca önemli kimyasal keşifler arasında yer almakta ve bu maddenin keşfi biyokimya alanında dönüm noktalarından biri olarak kabul edilmektedir. Tartarik asidin keşfi ve bu maddenin özelliklerinin açığa çıkarılmasında Carl Wilhem Scheele ve Louis Pasteur gibi bilim insanlarının katkıları büyük öneme sahiptir.

Carl Wilhem Scheele ve Keşfi

Carl Wilhem Scheele, tartarik asidi ilk kez ayıran bilim insanıdır. İsveçli bir kimyager olarak Scheele, 18. yüzyılın ortalarında tartarik asidin izole edilmesini başarmıştır. Şarabın mayalanması sırasında ortaya çıkan ve potasyumun yan ürünü olan bu asit, Scheele tarafından dikkatli laboratuvar çalışmaları sonucu kristalize formda elde edilmiştir. Aynı zamanda, bitkilerde doğal olarak bulunan bu organik maddenin endüstriyel kullanımının temelleri de yine onun çalışmaları ile atılmıştır.

Louis Pasteur ve Optik İzomerler

Tartarik asit üzerine yapılan çalışmalar, Louis Pasteur gibi başka önemli bilim insanlarını da etkilemiştir. 19. yüzyılın ortalarında Pasteur, tartarik asidin kristaller üzerindeki çalışmaları sırasında optik izomerizmi keşfetmiştir. Bu, kimyanın stereoizomerizm ve kiralite alanlarına yol açan kritik bir buluş olmuştur. Pasteur, farklı ışık yönlerine nasıl tepki gösterdiklerini gözlemleyerek tartarik asit izomerlerini manuel olarak ayırmış ve aynaların simetrisi gibi birbirine zıt olan moleküllerin varlığını ortaya koymuştur. Bu çalışmalar, modern kimya ve ilaç endüstrisinin temellerinden biri haline gelmiştir. Pasteur’un gülümsemeye benzetebileceğimiz bu basit ancak güçlü buluşu, kimya dünyasında yeni bir perspektifin doğmasını sağlamıştır.

Tartarik Asidin Üretimi ve Elde Edilmesi

Tartarik asit, hem doğal süreçlerde hem de sentetik yollarla elde edilen bir bileşiktir. İki yöntem de endüstriyel olarak kritik öneme sahiptir ve asidin çeşitli kullanım alanlarına özgü gereksinimlerini karşılar.

Doğal Kaynaklardan Elde Edilmesi

Üzüm ve üzümsü meyvelerde doğal olarak bulunan tartarik asit, şarap endüstrisindeki fermantasyon sürecinin bir yan ürünüdür. Fermantasyon esnasında, üzüm suyunun şeker içeriği alkol ve çeşitli asitlere dönüşürken, tartrate tuzları da oluşmaktadır. Bu tuzlar çoğunlukla çöken kalsiyum tartar şeklindedir ve şarap fıçıları veya tanklarındaki tortu (“lees”) kısmında birikir. Çöken kalsiyum tartarın sülfürik asitle işlenmesi ile ham tartarik asit elde edilir. Bu işlem sonrasında kalan atıklar, potasyum hidroksitle nötralleştirilerek çevresel etki azaltılır.

Sentetik Yollarla Sentezi

Sentetik yol ile tartarik asit üretimi, laboratuvar ortamında kontrollü kimyasal reaksiyonlar kullanılarak gerçekleştirilir. Bu süreçte genellikle kalsiyum tartar başlangıç maddesi olarak kullanılır ve belirli kimyasal maddelerle işlenerek tartarik asite dönüştürülebilen sentetik izomerler üretilir. İzomerlerden biri olan L-(+)-tartarik asit, endüstriyel ölçekte büyük miktarlarda sentezlenmektedir ve bu süreç kimyasal stabiliteyi sağlayarak spesifik ürün gereksinimlerini karşılar. Sentetik yöntemler, sıkı kontrol altında tutulan reaksiyonları içerir ve bu sayede ürünün saflığı ve kalitesi garanti altına alınır.

Gıda Sanayiinde Tartarik Asitin Kullanım Alanları

Tartarik asit, gıda sanayinde çok yönlü bir bileşen olarak, gıda koruyucu maddesi, maya işleyişinde etken madde ve pişirme tozu bileşeni olarak kullanılmaktadır.

Gıda Koruyucu Olarak Kullanımı

Gıda endüstrisinde tartarik asit (E 334), oksidasyonu önleyerek yiyeceklerin raf ömrünü uzatır ve mikrobik büyümeyi engelleyerek doğal bir koruyucu görevi görür. Özellikle gazozlar ve jelatinli tatlılar gibi ürünlerde antioksidan olarak kullanılmasının yanı sıra, tatlılara ekşimsi bir tat katması nedeniyle tercih edilir.

Maya İşleyişindeki Rolü

Tartarik asit, maya işleyişinde önemli bir role sahiptir. Yapım aşamasında mayalanma sürecini düzenleyerek, gazozların ve diğer mayalı gıda ürünlerinin üretiminde tutarlı bir kalitede olmasını sağlar. Fermentasyon sürecini etkileyerek ürünün son tadını ve kalitesini iyileştirir.

Pişirme Tozu Bileşeni Olarak Önemi

Pişirme tozunun kritik bir bileşeni olan cream of tartar (potasyum bitartarat), hamur işlerinin kabarmasına yardımcı olur. Tartarik asitin bu tuzu, karbondioksit gazı açığa çıkarak, kek ve ekmek gibi ürünlerin yapısını hafifletir ve doku kazandırır.

Bu maddelerin gıda sanayindeki kullanımları, ürünlerin tadını, kalitesini ve dayanıklılığını arttırarak hem üreticilerin hem de tüketicilerin beklentilerini karşılar.

Diğer Sanayi Kollarında Tartarik Asitin Kullanımı

Tartarik asit çeşitli sanayi dallarında etkin bir şekilde kullanılarak, metallerin temizlenmesi ve cilalanmasından, tekstil endüstrisine kadar geniş bir uygulama yelpazesi sunar.

Tekstil ve Boya Endüstrisinde Uygulamalar

Tartarik asit, tekstil sanayinde yün boyama süreçlerinde mordan (boyanın kumaşa bağlanmasını sağlayan bir madde) olarak tercih edilen bir kimyasaldır. Yünün renginin canlılığını artırır ve boyanın yüne daha iyi tutunmasını sağlar. Bunun yanı sıra, böcek ilacı yapımında da aktif bir rol oynayarak zararlılara karşı etkili bir koruma sağlar.

Farmasötik ve Kimya Sektörlerinde Kullanımı

Farmasötik alanda, tartarik asidin rolü önemlidir. Çeşitli ilaçların yapımında etken madde olarak kullanılabilir veya ilaçların pH seviyelerini ayarlamada yardımcı bir malzeme olarak görev alır. Kimya sanayinde ise çeşitli kimyasalların sentezi sırasında katalizör ya da bir reaktan olarak kullanımı yaygındır. Metallerin işlenmesi, özellikle altın ve gümüşün ayrıştırılmasında ve temizlenmesinde tartarik asit esansiyel bir yardımcıdır.

Tartarik Asidin Biyolojik Rolü ve Önemi

Tartarik asit, bitkilerde doğal olarak bulunur ve önemli biyokimyasal süreçlerde rol oynar. Bu organik asit, gıda sanayisinden cilt bakımına kadar geniş bir kullanım alanına sahiptir.

Bitkilerde Yaygın Olarak Bulunuşu

Bitkisel dokularda tartarik asit, özellikle üzüm gibi bazı bitkilerde yüksek konsantrasyonlarda bulunur. Toplam asidin yaklaşık %1,6–2,8’lik bölümünü oluşturur. Bu bileşik, bitkilerin metabolizmalarında çeşitli fonksiyonları destekler ve bitkinin gelişiminde, hastalıklara karşı direncinde ve çevresel streslere adaptasyonunda önemli bir rolü bulunur.

Enzimatik Tepkimelerde Yeri

Tartarik asit, dicarboxylic acid (dikarboksilik asit) olarak bilinir ve iki karboksil grubu içerir. Bu özelliği, enzimatik tepkimelerde iki protonun (H+) serbest bırakılmasına olanak tanır, böylece asitlik derecesinin düzenlenmesine yardımcı olur. Bitkilerin enerji döngüsünde, özellikle üzümde şarap üretiminde mayalanma sürecinde yan ürün olarak ortaya çıkar ve bu süreçte kilit bir rol sahibidir.

Tartarik asit, biyolojik açıdan bitkiler için hayati öneme sahiptir ve doğada yaygın olarak bulunan bir organik asittir.

Tartarik Asitin Sağlık ve Beslenme Üzerine Etkileri

Tartarik asit, özellikle üzüm gibi bazı meyvelerde doğal olarak bulunan ve hem gıda endüstrisinde hem de sağlık açısından çeşitli kullanımlara sahip bir kimyasal bileşiktir. Bu bölümde, tartarik asit’in antioksidan etkileri ve gıda ekleme maddesi olarak kullanımına odaklanılacaktır.

Antioksidan Olarak Etkileri

Tartarik asit, vücuttaki serbest radikallerle savaşarak oksidatif stresin azaltılmasına yardımcı olan bir antioksidan görevi görür. Oksidatif stres, hücrelere zarar vererek birçok kronik hastalığın gelişimine katkıda bulunabilir, bu nedenle antioksidanlar önemlidir. Tartarik asit ayrıca, alfa hidroksi asit (AHA) grubuna dahildir ve laktik asit ile malik asit gibi diğer AHAlarla birlikte, cilt sağlığına faydalar sağlayarak ciltteki ölü hücrelerin atılmasına ve cildin yenilenmesine katkıda bulunur.

Gıda Ekleme Maddesi Olarak Kullanımı

Tartarik asit, gıda endüstrisinde çeşitli işlevlere sahip bir ekleme maddesi olarak kullanılır. En önemli kullanım alanlarından biri, hamur işlerinde mayalama işlemi sırasında karbondioksit gazının serbest bırakılmasına yardımcı olmasıdır. Ayrıca, jelatinli tatlılarda ve beze, lokum ve krem şanti gibi ürünlerde kullanılarak kıvam arttırıcı olarak tercih edilir. Metal parlaklığı ve yün boyama gibi diğer endüstriyel uygulamalarda da yer alan tartarik asit, gıdalara keskin bir tat katma özelliğiyle de bilinir.

Tartarik Asitin Fiziksel Özellikleri

Tartarik asit, katı bir şekilde mevcut olup bununla birlikte bilinen bazı fiziksel özellikleri vardır. Bu özellikler arasında asidin yoğunluğu ve erime noktası, suda çözünürlüğü ve kimyasal reaktifliği bulunmaktadır.

Yoğunluk ve Erime Noktası

Tartarik asidin yoğunluğu 1,788g/cm³‘tür. Katı bir madde olan bu asidin erime noktası, saf haliyle karşılaşıldığında, çeşitli kaynaklara göre farklılık gösterebilir. Ancak genelde belirtilen erime noktası, tartarik asidin oda sıcaklığında katı halde bulunmasıyla uyumlu bir şekildedir.

Suda Çözünürlüğü ve Reaktivitesi

Tartarik asit suda çözünebilen bir organik asittir ve bu özellik onun gıda sanayisinde kullanımını kolaylaştırır. Sulu çözeltiler içinde reaktif bir bileşik olarak davranır ve bu çözelti içindeki diğer maddelerle reaksiyona girebilmektedir. Tartarik asidin suda çözünürlüğü ve reaktivitesi, onu gıda endüstrisinde asitlik düzenleyici olarak popüler hale getirmiştir.

Tartarik Asit Ticareti ve Ekonomik Değeri

Tartarik asit pazarı, şarap üretiminde ortaya çıkan potasyumun yan ürünü olarak önemli bir yere sahiptir ve sanayi çapında birçok kullanım alanı bulunmaktadır.

Tartarik Asit Pazarında Küresel Trendler

Tartarik asit pazarı, geniş kullanım alanları nedeniyle sürekli bir genişleme göstermektedir. Bu asidin başlıca kullanıldığı sanayi dalları arasında gıda, ilaç ve metal işleme sektörleri yer almaktadır. Gıda sanayi, özellikle ekşimsi tat verme ve antioksidan özellikleri nedeniyle tartarik aside yüksek talep göstermektedir. Ayrıca, şarap üretimi sırasında üretilen atıkların işlenmesi ve antimon potasyum tartaratların üretimi, bu asidin ticari değerini artıran faktörler arasındadır.

İthalat ve İhracat Dinamikleri

İthalat ve ihracat verileri, tartarik asidin küresel ticaretteki yerini belirleyen ana göstergelerdendir. Tartarik asidin büyük üreticileri ve ihracatçıları arasında Avrupa ülkeleri ve ABD bulunurken; ürünün en büyük ithalatçıları arasında Asya ülkeleri ön plana çıkmaktadır. Pazar analizleri, ithalat ve ihracat oranlarının dengesizliklerinin, uluslararası ticaret politikalarına ve yerel şarap üretimi miktarlarına bağlı olarak değişkenlik gösterdiğini ortaya koymaktadır.

Çevresel Etki ve Sürdürülebilirlik

Tartarik asidin çevreye etkileri ve sürdürülebilirlik çerçevesinde uygulamaları, atık yönetimi ve çevresel düzenlemeler açısından oldukça önemlidir. İlgili uygulamalar, potansiyel çevresel risklerin minimizasyonunu ve kaynakların verimli kullanımını hedefler.

Atıkların Yönetimi ve Geri Dönüşümü

Tartarik asit ve türevlerinin, özellikle şarap üretiminde ortaya çıkan atıkların yönetimi, çevresel etkilerin azaltılması adına kritik bir rol oynar. Şarabın mayalanması sırasında yan ürün olarak ortaya çıkan kalsiyum tartar ve potasyum hidroksit, dikkatli bir şekilde işlenmeli ve imkan varsa geri dönüştürülmelidir.

  • Kalsiyum tartar: Bu doğal olarak oluşur ve genellikle şarap fıçılarının dip kısımlarında birikir.
  • Geri Dönüşüm: Kalsiyum tartar geri kazanılıp, tartarik asit üretiminde veya diğer endüstriyel kullanımlar için arıtılabilir.

Yöntemler arasında fiziksel, kimyasal ve biyolojik süreçler bulunmaktadır, ve bu süreçler maliyet, verimlilik ve çevresel etkiler açısından dengelenmelidir.

Çevresel Mevzuat ve Düzenlemeler

Üretim süreçlerinin çevresel düzenlemelere uyumu, sürdürülebilirlik açısından büyük önem taşır. Tartarik asidin kullanıldığı endüstriler, mevcut çevresel kanun ve yönetmeliklere dikkat etmelidir.

  • Yasal Düzenlemeler: Yakından takip edilmeli ve süreçler yasalara uygun olarak tasarlanmalıdır.
  • Çevresel İzinler: Potansiyel çevresel etkileri göz önünde bulunduran ve sıkı çevre denetimlerinden geçerek onay almış işlemlerin uygulanması gerekmektedir.

Bu çerçevede, tartarik asit içeren atıkların uygun şekilde yönetilmesi ve olası negatif çevresel etkilere karşı proaktif önlemler alınması, sektör öncüleri tarafından benimsenen en iyi uygulamalar arasındadır.

Araştırma ve Kaynakça

Tartarik asit hakkındaki araştırmalar, bu organik bileşiğin birçok bitkide doğal olarak bulunduğunu ve özellikle üzüm meyvesinin mayalanması sürecinde yan ürün olarak ortaya çıktığını belirtir. Bilimsel literatürde, tartarik asit ve tuzlarının kristal yapıda ve renksiz oldukları ifade edilmektedir. Gıda sanayisi başta olmak üzere, ilaç ve diğer sanayi dallarında kullanım alanlarına rastlanır.

Araştırmaya dayalı bu bilgiler, çeşitli kaynaklardan derlenmiştir. Kullanılan ana kaynaklar şunlardır:

  • Vikipedi: Tartarik asidin bitkilerde yaygın olarak bulunan bir organik asit olduğunu ve gıda sanayisi başta olmak üzere çeşitli endüstrilerde kullanıldığını özetler.
  • acikbilim.yok.gov.tr: Asidin ve tuzlarının özelliklerini, gıda ile ilaç sektörlerindeki kullanım alanlarını detaylandırır.

Bu kaynaklar, tartarik asidin özellikleri ve kullanımı hakkında güvenilir ve doğru bilgiler sunarlar. Araştırmaların temeli, bu kaynaklara dayanarak oluşturulmuştur.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu bölüm, tartarik asit ile ilgili sıkça sorulan soruları ve onlara verilen bilgilendirici yanıtları içermektedir.

Tartarik asitin faydaları nelerdir?

Tartarik asit, güçlü bir antioksidan kaynağı olarak cilt sağlığını korumada rol oynar. Bağışıklık sistemini güçlendirici etkilere ve sindirim sistemine katkıda bulunur.

Tartarik asit ne işe yarar ve hangi durumlarda kullanılır?

Tartarik asit, yünlerin boyanmasında, metallerin parlatılmasında ve fırın ürünlerinde karbondioksit açığa çıkarılmasında kullanılır. Ayrıca jelatinli tatlılarda kıvam arttırıcı olarak tercih edilir.

Tartarik asit cilt bakımında nasıl kullanılır ve etkileri nelerdir?

Cilt bakımında, tartarik asit, ölü deri hücrelerini çıkarmada kullanılarak cildin daha canlı ve sağlıklı görünmesine yardımcı olur. Cildi çevresel faktörlere karşı koruyucu bir etki sunar.

Tartarik asit hangi yiyeceklerde ve meyvelerde bulunur?

Tartarik asit çoğunlukla üzüm ve demirhindi gibi meyvelerde bulunmakla birlikte birçok bitkisel kaynakta doğal olarak mevcuttur.

Tartarik asitin kimyasal formülü nedir ve özellikleri nelerdir?

Tartarik asitin kimyasal formülü C4H6O6’dır. Doğal bir dikarboksilik asittir ve yiyeceklerde kıvam arttırıcı, antioksidan gibi farklı amaçlar için kullanılabilir.

Malik asitle tartarik asit arasındaki temel farklar nelerdir?

Malik asit ve tartarik asit her ikisi de meyve asitleri sınıfına aittir, ancak farklı kimyasal yapı ve kullanım alanlarına sahiptir. Tartarik asit, özellikle cilt bakımı ve gıda sanayisinde mühim bir role sahiptir, malik asite kıyasla daha az yaygındır.

Tartarik Asitin Diğer İsimleri:

  • Butanedioic acid, 2,3-dihydroxy- (2R,3R)-
  • Tartaric acid, L-(+)-
  • Butanedioic acid, 2,3-dihydroxy- [R-(R*,R*)]-
  • (2R,3R)-2,3-Dihydroxybutanedioic acid
  • Dextrotartaric acid
  • d-α,β-Dihydroxysuccinic acid
  • Natural tartaric acid
  • L-Tartaric acid
  • Tartaric acid
  • L-(+)-Tartaric acid
  • Threaric acid
  • (+)-Tartaric acid
  • 1,2-Dihydroxyethane-1,2-dicarboxylic acid
  • (R,R)-(+)-Tartaric acid
  • d-Tartaric acid
  • (R,R)-Tartaric acid
  • 2,3-Dihydroxybutanedioic acid
  • (+)-(R,R)-Tartaric acid
  • (2R,3R)-(+)-Tartaric acid
  • (+)-L-Tartaric acid
  • (2R,3R)-Tartaric acid
  • E 334
  • Dihydroxysuccinic acid
  • NSC 62778
  • (2R,3R)-2,3-Dihydroxysuccinic acid
  • (+)-(2R,3R)-Tartaric acid
  • 2,3-Dihydroxysuccinic acid
  • (2R,3R)-2,3-Dihydroxysuccinic acid